Hàng năm, cây thị cổ ở đền làng Phú Mẫn cho bao nhiêu quả thì y như rằng năm đấy trong làng có bấy nhiêu người đỗ đại học. Thời kỳ Pháp thuộc, cả vùng bị tàn phá nặng nề, riêng cây thị và ngôi mộ cổ lính Pháp tuyệt nhiên không dám động chạm. Đến thời kỳ chống Mỹ, bom rơi xuống vùng đất này cũng chệch hướng hoặc không thể nổ, bởi có cây thị báu vật và ngôi mộ thiêng của Ngài... Chúng tôi đã về ngôi đền để tìm hiểu xung quanh những lời đồn thổi trên.
Che chở cho dân làng
Làng Phú Mẫn, thị trấn Chờ, (huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh) có hai cây thị cổ gần 600 tuổi xanh tốt, tỏa bóng mát che chở cho làng. Người dân nơi đây coi hai cây thị cổ như báu vật của làng mà không gì có thể so sánh được.
Cụ Nguyễn Thanh Niệm (88 tuổi), mái tóc đã bạc trắng, bước đi không còn nhanh, nhưng tai và mắt vẫn còn tinh tường lắm. Nhắc đến cây thị vừa được công nhận là Cây Di sản, ánh mắt cụ vui hẳn lên. Cụ Niệm kể về "cụ thị" không biết có từ bao giờ, khi cụ sinh ra và lớn lên, cây thị đã có rồi: "Khi tôi còn nhỏ, cây thị đã sừng sững ở đó từ rất lâu rồi, cả nghìn năm tuổi, to lớn, xum xuê tỏa bóng mát che chở cho dân làng vượt qua những năm tháng chiến tranh ác liệt nhất. Vào những đêm khuya thanh vắng, gió mát các cụ nghe thấy những tiếng kêu rất lạ du dương như tiếng sáo phát ra tại vị trí cây thị. Nhiều người bảo do thân cây thị to lớn, um tùm, thân cây đã nhiều năm tuổi, đã bị rỗng ruột, gió thổi vào bên trong hốc cây nên có những tiếng động lạ.
Thời kỳ nước ta chống thực dân, quân Pháp sang đánh chiếm nhưng tuyệt đối không dám động chạm đến cây thị, bởi một chuyện không hay xảy ra với tên lính Pháp. Một hôm quân giặc càn qua, một tên lính đã vô lễ đi tiểu vào gốc cây thị. Quả nhiên, đi được một đoạn đường, tên lính lăn đùng ngã ngửa rồi mất mạng. Cũng từ đó, lính Pháp không bao giờ dám quay lại khu vực cây thị nữa. Nhiều người tận mắt chứng kiến vụ việc xảy ra với tên lính Pháp nên người làng càng tin rằng cây thị có điều gì đấy linh thiêng huyền bí không thể giải thích được", cụ Niệm kể.
